Diyet Posası nedir ? – Ortak Makale

Diyet posası

Bu yazımız ile Genç Diyetisyenler okuyucularına her zaman ismini duyduğumuz ama önemini kavrayamadığımız diyet posasını sizinle paylaşmaya çalıştık.

Diyet posasını; bitki hücre duvarını oluşturan nişasta olmayan polisakkaritler, sindirilemeyen oligosakkaritler, fenilpropan polimeri olan lignin, dirençli nişasta oluşturur.

Başka bir deyişle diyet posası; bitkilerin içinde bütün olarak bulunan, ince barsakta sindirilemeyen, kalın barsakta kısmi ya da tamamen fermente olan karbonhidratlar ve lignin olarak tanımlanmaktadır.

 Diyet posasının fizyolojik ve kimyasal özellikleri

• Gastroinstestinal sistemde diyet posasının rolü çözünebilirliğine bağlı olarak değişmektedir.
• Diyet posası suda çözünür ve suda çözünmez olmak üzere ikiye ayrılır.
• Çözünür ve çözünmez posa besinlerde birlikte bulunur.
• Diyetle alınan posanın çoğunluğu çözünmez posadır.(%15-50’si çözünür posadır.)

• Suda çözünmeyen posa: Barsaklardan besinlerin geçiş süresini kısaltır ve dışkı hacmini artırarak konstipasyonu önler.

1. Selüloz: Bitki sapı, bitki kökü, bitki yaprağı, tam buğday, kepek, sebzeler
2. Hemiselüloz: Mısır, arpa, yulaf(dış kabuk), buğday ve mısır kepeği, tam tahıllar
3. Lignin: Buğday samanı, pamuk çekirdeğinin dış kabuğu, bazı yeşil yapraklıların sapı, meyeler, yenilebilir tohumlar, çekirdekler

• Suda çözünür posa: Su çekip sindirim sırasında jele dönüşmekte ve sindirimi yavaşlatmaktadır. Klinik çalışmalarda çözünür posanın kolesterol düzeyini düşürdüğü ve glikoz emilimini geciktirdiği gösterilmiştir.

1. Gumlar: Yulaf, arpa, kurubaklagiller
2. Pektin: Elma, çilek, havuç, turunçgiller, lahana, kuru fasulye
3. Musilaj: Kurubaklagiller
4. İnülin (fruktooligosakkaritler): Hindiba, soğan
5. Dirençli nişasta: Kurubakalgiller

Diyet posasının viskozite özelliği
Viskozite özellikle çözünebilir posada görülen su tutma ve jel oluşturma yeteneğidir. Bu özellik mide boşalma hızını uzatır. Genel olarak diyet posasının polisakkarit bileşenleri oldukça hidrofiliktir bu nedenle su tutma kapasiteleri fazladır.

Diyet posasının bağlayıcılık özelliği
Diyet posasının safra asitlerine ince barsaklarda bağlanarak emilimini engellemesi olarak tanımlanır. Safra asitlerinin ana emilim yeri olan terminal ileumda bu özellik çok daha belirgindir.

Diyet posasının fermantasyon özelliği
Aynı invitro şartlarda bir posanın; en az %60’ı fermente oluyorsa fermente edilebilir posa, %40’ından daha azı fermente oluyorsa fermente edilemeyen posa olarak adlandırılır.

Hemen hemen tüm posalar en azından kısmi olarak fermente olduklarından en son sınıflamada çok iyi fermente olanlar ve iyi fermente olmayanlar olarak iki gruba ayrılmıştır.

• Çok iyi fermente olan posa: Pektin, guar gum, inülin, oligosakkaritler
• İyi fermente olmayan posa: Selüloz, buğday kepeği, mısır kepeği, yulaf kepeği

Sindirim enzimlerinden etkilenmeyerek kolona geçen posanın çoğu kolon bakteriler tarafından fermente edilebilmektedir.

Yetişkin bir bireyde her gün 20-60 g karbonhidratın sindirilmeden kolona ulaştığı ve fermente olduğu bildirilmiştir.

Diyet posasını oluşturan polisakkaritler ve oligosakkaritler bakteri enzimleri ile önce monosakkaritlere parçalanır. Daha sonra monosakkaritlerden kısa zincirli yağ asitleri olan asetik asit, propiyonik asit, bütirik asit oluşur. Ayrıca fermentasyon sonucu karbondioksit, hidrojen ve metan oluşmaktadır.

Diyet posası için günlük önerilen alım miktarı
Bazı kaynaklar posa alımının enerjiye göre belirlenmesi gerektiğini vurgulamaktadır:

• 1000 kkal için 10-13 g
• 2000 kkal için 25 g
• 3000 kkal için 30 g

posa tüketilmesi önerilmektedir.

Türkiye’ye özgü besin ve beslenme rehberine göre önerilen posa alım miktarı

Yazarlar :
Sedanur SEYFİ
Rabia SOLAK
Sevim KUŞDEMİR